Alt işveren ilişkisinde asıl işverenin sorumluluğu

Site, rezidans, alışveriş merkezi veya fabrika gibi tesislerin yönetimleri; güvenlik, temizlik, teknik bakım veya peyzaj gibi hizmetleri genellikle dışarıdan hizmet alımı yoluyla çözerler. Bu durum, hizmeti alan tesis yönetimi ile hizmeti sağlayan firma arasında hukuki bir bağ oluşturur.

İş ve sosyal güvenlik mevzuatına göre bu bağ, asıl işveren-alt işveren ilişkisi olarak tanımlanır. Birçok site yönetim kurulu, hizmet bedelini fatura karşılığında ödediğinde personelle ilgili tüm hukuki ve mali sorumluluğun hizmet alınan firmada (alt işverende) kaldığını varsayar. Ancak mevzuat, işçilerin haklarını ve kamu alacaklarını güvence altına almak için asıl işvereni de sürece dahil eder.

Bu rehberde, tesis ve site yönetimlerinin alt işveren ilişkilerinde karşı karşıya kaldığı sorumlulukları ve riskleri yönetmek için alınabilecek önlemleri inceleyeceğiz.

Önemli Not: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Tesisinize veya sözleşmenize özgü somut durumlar için mutlaka kurum avukatınıza veya mali müşavirinize danışmanız önerilir.

Asıl İşveren ve Alt İşveren İlişkisi Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu çerçevesinde; bir işverenin işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri (örneğin temizlik, güvenlik) veya asıl işin bir bölümünü uzmanlık gerektiren nedenlerle başka bir işverene vermesi ve bu işverenin işçilerini sadece bu işyerinde çalıştırması durumunda asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulmuş olur.

Örneğin; bir site yönetiminin, sitenin güvenliğini sağlamak üzere dışarıdan bir firmayla anlaşması ve firmanın personellerinin sadece o sitede görev yapması halinde:

• Asıl İşveren: Site Yönetimi
• Alt İşveren: Güvenlik veya Personel Temin Firması

Bu ilişkinin kurulmasıyla birlikte kanun, işçilerin mağduriyetini önlemek amacıyla “müteselsil sorumluluk” ilkesini devreye sokar.

Müteselsil Sorumluluk (Birlikte Sorumluluk) Ne Anlama Gelir?

Müteselsil sorumluluk, alacaklının (işçinin veya SGK’nın) alacağını tahsil etmek için borçluların (asıl işveren ve alt işveren) tamamına veya dilediği birine başvurabilme hakkıdır.

Kanun, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden asıl işvereni de alt işverenle birlikte sorumlu tutar.

Bu sorumluluk tesis yönetimleri için üç ana başlıkta toplanır:

1. İşçilik Alacakları ve Tazminatlar

Alt işveren bünyesinde çalışan personelin maaş, fazla mesai, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretleri ile kıdem ve ihbar tazminatları ödenmediğinde, işçi doğrudan asıl işverene (site yönetimine) dava açabilir. Mahkeme, alacağın asıl işverenden tahsil edilmesine karar verebilir. Site yönetimi, ödediği bu bedeli daha sonra alt işverene rücu etmek (geri istemek) için ayrı bir hukuki süreç başlatmak zorunda kalır.

2. SGK Prim Borçları ve İdari Para Cezaları

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereği asıl işveren, alt işverenin o işyerinde çalıştırdığı sigortalılar için kuruma ödemekle yükümlü olduğu primlerden ve gecikme cezalarından alt işverenle birlikte sorumludur. Alt işverenin SGK primlerini ödememesi veya eksik bildirim yapması durumunda, SGK bu borcu asıl işverenden talep edebilir. Konuyla ilgili teşvik tarafını SGK teşvikleri yazımızda ele aldık.

3. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Yükümlülükleri

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında asıl işveren, alt işverenin işyerinde İSG yükümlülüklerine uyulmasından alt işverenle birlikte sorumludur. İşyerinde yaşanabilecek bir iş kazasında, alt işverenin kusuru bulunsa dahi, asıl işverenin gözetim ve denetim yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği incelenir. Gerekli denetimlerin yapılmadığı tespit edilirse, asıl işveren de maddi ve manevi tazminat talepleriyle karşı karşıya kalabilir.

Site Yönetim Kurulu Kendini Nasıl Koruyabilir?

Mevzuat gereği müteselsil sorumluluğu sözleşmeye eklenecek bir madde ile tamamen ortadan kaldırmak veya “Tüm sorumluluk alt işverene aittir” diyerek yasal yükümlülüklerden kurtulmak mümkün değildir. Dış ilişki itibariyle (işçiye ve devlete karşı) sorumluluk devam eder.

Ancak site yönetimleri, doğru bir personel sözleşmesi kontrol listesi uygulayarak ve düzenli denetim yaparak iç ilişkideki risklerini minimize edebilir. Yönetim kurullarının her ay hakediş ödemesi yapmadan önce alt işverenden talep etmesi gereken temel evraklar şunlardır:

• Aylık SGK Hizmet Listesi (Tahakkuk Fişi ve Hizmet Dökümü) — Amacı ve Önemi: Personelin o aya ait sigorta primlerinin tam ve doğru gün sayısı üzerinden tahakkuk ettirildiğini doğrulamak.
• SGK Prim Ödeme Dekontu — Amacı ve Önemi: Tahakkuk eden primlerin kuruma fiilen ödendiğini kanıtlamak.
• İmzalı Ücret Bordroları veya Banka Dekontları — Amacı ve Önemi: İşçilerin maaşlarının, fazla mesailerinin ve diğer yan haklarının eksiksiz ödendiğini teyit etmek.
• SGK Borcu Yoktur Yazısı — Amacı ve Önemi: Firmanın kuruma vadesi geçmiş prim borcu görünmediğini teyit etmek.
• İSG Eğitim ve Donanım Tutanakları — Amacı ve Önemi: Sahada çalışan personelin iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini aldığını ve koruyucu donanımlarının teslim edildiğini belgelemek.

Bu belgelerin eksik olması durumunda, sözleşmede yer alan hükümler çerçevesinde hakediş ödemesinin bekletilmesi veya eksik tutarın doğrudan ilgili kuruma/işçiye ödenmesi gibi koruyucu mekanizmalar işletilebilir.

Kurumsal Personel Temini ile Riskleri Yönetmek

Alt işveren ilişkisinde riskleri yönetmenin yollarından biri, şeffaf süreçler yürüten ve mali yapısı güçlü bir operasyon ortağı seçmektir. Sadece fiyat odaklı yapılan anlaşmalar, ilerleyen dönemlerde ödenmeyen SGK primleri veya işçilik alacakları davaları olarak site yönetimlerine daha yüksek maliyetlerle geri dönebilir.

OSP Group, site ve rezidans personeli operasyonlarında bordro ve SGK süreçlerini sözleşme kapsamında yürütür; yönetim kurulunun hangi belgeleri hangi sıklıkla alacağı sözleşmede tanımlanabilir. Denetlenebilir bir kurumsal personel temini modeli için OSP Group ile iletişime geçebilirsiniz.

Tesisinizin personel ihtiyacını güvenle karşılamak ve operasyonel süreçleri profesyonel bir yapıya devretmek için hemen kurumsal teklif talebi oluşturabilirsiniz.